Jowisz


Najwyższe bóstwo rzymskiej religii, potężny Jowisz był bogiem nieba i grzmotów, którego symbolami były dąb i orzeł. Rządził jako dominujący członek triumwiratu zwanego Triadą Kapitolińską, w skład której weszli jego małżonka Junona i córka Minerwa. Jowisz miał wiele podobieństw do Zeusa, króla greckich bóstw, od którego został przystosowany.


Jednak w przeciwieństwie do Zeusa Jowisz był wyraźnie związany z konkretnym bytem politycznym - Rzymem. Z wielkiej świątyni wzniesionej na jego cześć na Wzgórzu Kapitolińskim w Rzymie Jowisz przewodniczył państwu i jego wciąż rozwijającemu się imperium. W rezultacie Rzymianie podkreślili kult Jowisza ponad wszystkich innych bogów. Błogosławieństwa Jowisza miały zapewnić im zwycięstwo i utrzymać hegemonię nad rywalami. Kult Jowisza został sformalizowany przez państwo rzymskie w trakcie jego istnienia.


To, co wiadomo o mitach Jowisza, nie pochodziło z narracji, w których odgrywa on rolę, ale ze sposobów, w jakie Rzymianie przestrzegali jego kultu. Podobnie jak inne postacie z mitologii rzymskiej, Jowisz był uważany za kluczowego aktora w historii Rzymu. W związku z tym jego natura i atrybuty uległy przekształceniu, aby nadążyć za szerszymi historycznymi zmianami w państwie rzymskim. Pod koniec pierwszego wieku pne centralne położenie Jowisza w stosunku do państwa zostało przyćmione przez kulty poświęcone kultowi deifikowanych cesarzy.


Etymologia


W języku łacińskim nazwa „Jowisz”(ang. Jupiter) była zwykle tłumaczona jako Iūpiter lub Iuppiter (znak „j” nie był częścią starożytnego alfabetu łacińskiego i został dodany w średniowieczu). Nazwa wywodzi się z dwóch korzeni. Jednym z nich było protoindoeuropejskie słowo dyeu- (ten sam rdzeń dla nazwy „Zeus”!), Co oznacza „świecącą rzecz”, „niebo” lub „dzień” (jak w łacinie na dzień „dies”); drugim był pater, słowo wspólne grece i łacinie, które oznacza „ojciec”. Zgodnie z tymi konwencjami nazewnictwa Jowisz był czasem nazywany Diespiter lub Dispiter. Ponadto Zeus był po grecku nazywany Zeu Pater, a mówcy w sanskrycie używali terminu Dyaus pitar (ojciec niebios), aby odnosić się do boga nieba. To wszystko wskazuje na archetypowego „niebiańskiego ojca” głęboko w historii ludzi mówiących w języku indoeuropejskim, których tożsamość została zlokalizowana w kulturach, które rozpadły się w czasie.


Jowisz był znany z wielu epitetów. Za odniesienie zwycięstwa był Iuppiter Elicius, czyli „Jowisz, który sprowadza”, a za przywołanie błyskawicy był Iuppiter Fulgur lub „Jowisz błyskawicy”. Za wniesienie światła i oświecenia do wszystkich rzeczy był Iuppiter Lucetius, lub „Jowisz światła”, jak również Iuppiter Caelestis, lub „Jowisz niebios”. Przede wszystkim był Iuppiter Optimus Maximus: „Jowisz, najlepszy i największy”.


Atrybuty


Jako bóg nieba Jowisz władał błyskawicami, grzmotami i burzami. Podobnie jak Zeus, używał piorunów jako broni. Pomimo roli króla bogów, Jowisz był powszechnie przedstawiany, siedząc na tronie i trzymając królewskie berło i laskę.


Jednak zamiast brać czynny udział w bitwach, Jowisz miał je nadzorować i kontrolować. Bardziej niż jakiekolwiek inne bóstwo, Jowisz utrzymał los państwa rzymskiego w równowadze. Aby go ułagodzić, Rzymianie złożyli ofiary i złożyli święte przysięgi na jego cześć. Wierność, z jaką składali ofiary i dotrzymywali przysięgi, informowała Jowisza o zachowaniu. Rzymianie uwierzyli, że sukces ich śródziemnomorskiego imperium można przypisać ich wyjątkowemu oddaniu Jowiszowi.


Za pomocą orła Jowisz kierował także praktyką wróżbiarstwa, w której augurowie próbowali rozszyfrować wróżby i przewidzieć przyszłość, obserwując lot ptaków. Ponieważ orzeł był świętym zwierzęciem Jowisza, Rzymianie wierzyli, że zachowanie ptaka przekazuje jego wolę. Za najbardziej odkrywcze uważano wróżby rozróżnione poprzez zachowanie orłów.


Rodzina


Jowisz był synem Saturna - boga nieba poprzedzającego Jowisza - i Ops, bogini ziemi i wzrostu. Jego braćmi byli Neptun, bóg morza, i Pluton, bóg podziemnego świata i bogactwa (metale, podstawy rzymskiej monety i bogactwa, znaleziono pod ziemią). Jego siostry to Ceres, bogini płodności, która kontrolowała wzrost zbóż, Westa, bogini paleniska i domu, oraz Junona, matczyna bogini związana z małżeństwem, rodziną, spokojem domowym i księżycem.


Jowisz był żonaty ze swoją siostrą Junoną, która służyła jako rzymski odpowiednik Hery. Wśród ich dzieci byli Mars, bóg wojny, który odegrał znaczącą rolę w założeniu Rzymu, i Bellona, bogini wojny. Dodatkowe dzieci to Wulkan, bóg ognia, obróbki metali i kuźni, oraz Iuventus, młoda bogini, która nadzorowała przejście od dzieciństwa do dorosłości i była związana z ożywieniem i odmładzaniem.


Chociaż w rzymskim mitycznym korpusie brakowało historii o konfliktach małżeńskich, które tak często definiowały związek Zeusa i Hery, było jasne, że Jowisz był niewierny Junonie. Anegdotyczne opowieści opowiadały o wielu niewiernościach Jowisza i wynikłych z nich dzieciach. Wraz z Maią, boginią ziemi i płodności (która mogła pożyczyć swoje imię rzymskiemu miesiącowi Maius lub Majowi), Jowisz miał Merkurego, posłańca boga handlu, kupców, żeglarstwa i podróży. Wraz z Dione spłodził Wenus, boginię miłości i pożądania seksualnego (chociaż inne historie wyłaniały ją z morskiej piany, jak grecka Afrodyta). Wraz ze swoją siostrą Ceres Jowisz miał Prozerpine, ważną kultową postać związaną z cyklami rozkładu i odrodzenia, tak jak Persefona była dla Greków. Wreszcie wraz z Metisem, którego zgwałcił, Jowisz miał Minerwę.


Mity


Ogólnie rzecz biorąc, mitologii rzymskiej brakowało bogatej tradycji narracyjnej. Jako takie niewiele istnieje w epickich opowieściach wyjaśniających porządek wszechświata i pochodzenie ludzkości. Odnosi się to również do Jowisza, którego mity zbudowano nie wokół opowieści, które przedstawiały go jako głównego bohatera, ale wokół sposobów, w jakie Rzymianie obserwowali swoje główne bóstwo i wyjaśniali jego miejsce w ich historii.


Początki

Początki Jowisza były w dużej mierze identyczne z opowieściami o stworzeniu Zeusa. Przed Jowiszem Saturn królował jako bóg nieba i wszechświata. Oczywiście nie zawsze tak było. Przed Saturnem rządził jego ojciec Caelus (co znaczy „niebiosa”), ale Saturn obalił ojca i przejął kontrolę nad niebiosami dla siebie. Po tym, jak Saturn poślubił Ops i ją zapłodnił, dowiedział się o przepowiedni przepowiadającej jego upadek z rąk jednego z jego dzieci. Aby uniemożliwić mordercy zobaczenie życia, połknął pierwsze pięcioro dzieci, które wyskoczyły z macicy Ops. Kiedy w końcu pojawiło się ostatnie dziecko, Ops ukryła go i dała Saturnowi skałę ubraną w pieluszki. Niespodziewany Saturn pochłonął skałę w całości.



Potem nastąpił najgorszy przypadek niestrawności w historii mitologii. Nie będąc w stanie strawić skały, Saturn zwrócił ją wraz z pięcioma dziećmi, które połknął - Ceres, Junone, Neptuna, Plutona i Westę. Tymczasem Jowisz planował nieuchronną śmierć ojca. Z pomocą swoich braci i sióstr pokonał Saturna i przejął kontrolę nad kosmosem.


Jowisz znalazł się później w tej samej pozycji co jego ojciec, Saturn. Po zgwałceniu i zapłodnieniu Metis, Jowisz ogarnęła obawa, że jego nienarodzony syn może go obalić. Aby uniknąć takiego losu, Jowisz połknął Metis i jej nienarodzone dziecko. Ku zaskoczeniu Jowisza, dziecko nie umarło, ale rosło, dopóki nie wyskoczyło z jego czoła na świat. Tym dzieckiem była Minerwa, bogini mądrości, uprzedzeń i wojny strategicznej; w końcu stała się częścią rządzącej Triady Kapitolińskiej.


Jowisz, Numa i powstanie Rzymu

Według zmitologizowanej historii założenia Rzymu, Numa Pompilius, drugi król Rzymu, przedstawił Rzymian Jowiszowi i ustalił parametry jego kultu. We wczesnych dniach Rzymu Jowisz rządził jako część Archaicznej Triady, w której skład wchodzili także Mars i Kwiryn, deifikowana wersja założyciela miasta: Romulus.


Zgodnie z historią Liwi i Plutarcha, Numa stanął w obliczu trudności i zmusił dwa mniejsze bóstwa, Picusa i Faunę, do wezwania Jowisza na Wzgórze Awentyn. Tam Numa skonsultował się z potężnym bogiem, który wydał swoje żądania dotyczące składania ofiar, znanych jako hostiae.


W zamian za zapewnienie czci ludowi rzymskiemu Jowisz nauczył Numę, jak unikać błyskawic, zgodnie z żądaniami Numy. Błyskawiczna lekcja Jowisza prawdopodobnie posłużyła za metaforę symbolizującą jego szerszą ofertę ochrony i wsparcia dla narodu rzymskiego. W rzeczywistości Jowisz przypieczętował pakt z Numą i Rzymianami, wysyłając z nieba idealnie okrągłą tarczę, zwaną ancile, symbol ochrony, jeśli w ogóle istniał. Z kolei Numa wykonał jedenaście prawie identycznych kopii wykonanego ancile. Te dwanaście tarcz - znanych łącznie jako ancilia - stało się świętym symbolem miasta i trwałym przypomnieniem porozumienia między Jowiszem a Rzymem.


Jowisz i Rzymska Religia

Z czasem kult Jowisza stał się częścią dobrze ustalonych rytuałów organizowanych i nadzorowanych przez państwo. Rzymianie zbudowali wielką świątynię dla Jowisza Optimusa Maximusa na Wzgórzu Kapitolińskim; po ukończeniu była największą ze wszystkich rzymskich świątyń. Według mitologii rzymskiej to legendarny piąty król Rzymu, Tarquinius Priscus, rozpoczął budowę świątyni, a ostatni król rzymski, Tarquinius Superbus, ukończył ją w 509 pne. Podczas gdy świątynia została zniszczona na długo przed epoką nowożytną, w swoim czasie świątynia górowała nad Kapitolem. Na szczycie świątyni znaleziono posąg Jowisza prowadzącego rydwan z czterema koniami. Pomnik Jowisza, pomalowany na czerwono podczas uroczystości, i kamienny ołtarz Iuppiter Lapis („Kamień Jowisza”), w którym składający przysięgę złożyli święte ślubowania, obaj leżą wewnątrz świątyni.


Świątynia Jowisza Optimusa Maximusa służyła jako miejsce ofiarne, gdzie Rzymianie ofiarowywali rzeźnym zwierzętom (znanym jako hostiae) potężnemu bogowi. Hostiae Jowisza byli wół, jagnięcina (oferowana corocznie w Idy Marca) oraz kozioł mokry lub kastrowany, które były oferowane w Idy stycznia. Aby nadzorować te ofiary, Rzymianie stworzyli pozycję kościelną Flamen Dialis, arcykapłan Jowisza. Flamen Dialis służył również jako jeden z głównych członków kolegium Flamines, zrzeszającego piętnastu księży, którzy kierowali sprawami religii państwowej. Urząd Flamen Dialis był tak pełen czci, że zajmowali go tylko ci arystokratyczni, patrycjusze (plebejczycy lub osoby o niskich porodach).


Świątynia Jowisza Optimusa Maximusa była także ostatecznym celem uroczystych procesji wojskowych zwanych triumfami. Przewodniczącym takich procesji był triumfator lub zwycięski generał. Sama procesja składałaby się z armii triumfatora, więźniów i łupów, które wiłyby się ulicami Rzymu, zanim dotrą do wielkiej świątyni. Tam procesja składała ofiary i pozostawiła część swoich łupów Jowiszowi.


Podczas tych uroczystości triumfator niósł prejawy władzy samego Jowisza. Jeździł czterokonnym rydwanem, nosił fioletową togę, pomalował twarz na czerwono, a nawet niósł berło Jowisza. Uważano, że triumfator dosłownie ucieleśnia boga, gdy jedzie w kierunku świątyni Jowisza.


Kult Jowisza kwitł w Rzymie od jego powstania, popularnie datowanego na VIII wiek pne, a przynajmniej na pierwszy wiek pne. Kult upadł wraz z upadkiem Republiki i powstaniem Imperium. W tym czasie państwo przekierowało ludowy entuzjazm ze starych bogów na ubóstwianych rzymskich cesarzy. Gdy pierwsi cesarze przyjęli chrześcijaństwo w IV wieku n.e., mitologia Jowisza i rzymski panteon całkowicie przestały być przychylne.


Pop kultura


W czasach współczesnych Jowisz najbardziej znany był z pożyczania swojego imienia piątej planecie od Słońca, największej w naszym Układzie Słonecznym. Czytelnicy mogli również nieświadomie kierować Jowiszem, wypowiadając ludowy okrzyk „Jove!” Inna wersja imienia Jowisza, Jove była postrzegana jako bardziej akceptowalny okrzyk dla pobożnych chrześcijan, którzy na próżno obawiali się używania imienia własnego boga.


Jednak w większości punktów popkultury Zeus był preferowany przez Jowisza, zgodnie z szerszą kulturową preferencją dla bóstw greckich niż rzymskich.



Jeśli masz trochę czasu i chciałbyś wesprzeć mnie w utrzymaniu strony CiekawaMitologia.pl, zapraszam do zrzutki:




Więcej:

Zeus

Zeus jest olimpijskim bogiem nieba i grzmotów, królem wszystkich innych bogów i ludzi, a zatem główną...

Posejdon

Posejdon jest gwałtownym i bezlitosnym bogiem morza. Jeden z Dwunastu Olimpijczyków, obawiał się...

Hefajstos

Hefajstos jest bogiem kowali i ognia. Nazywany „niebiańskim rzemieślnikiem”, był także związany z innymi zawodami...

Atena

Nazwa Ateny jest ściśle związana z nazwą miasta Ateny. Starożytni Grecy debatowali, czy otrzymała...

Artemida

Artemida jest olimpijską boginią polowania, księżyca i czystości; z czasem związała się również z porodem i...

Apollo

Apollo był bogiem wielu rzeczy, co czyni go jednym z ważniejszych bogów w mitologii greckiej. Był...

Tajemnice Piramidy Cheopsa

Budowniczowie wyrównali teren, a na jego środku umieścili potężny...

Czytaj dalej

Jowisz

Najwyższe bóstwo rzymskiej religii, potężny Jowisz był bogiem nieba i grzmotów, którego symbolami były dąb...

Neptun

Neptun był rzymskim bogiem wód i mórz, który kontrolował wiatry i burze. Znany również jako Neptunus Equester, był...

Ceres

Rzymska bogini płodności i rolnictwa, była patronką rolników i obrońcą plebejczyków. Była...

Westa

Bogini ogniska i domu, Westa była rzymskim bóstwem, które symbolizowało wiarę, rodzinę i porządek domowy...

Wenus

Wenus była rzymską boginią miłości, opieki matczynej, rozmnażania seksualnego i pożądania erotycznego...

Diana

Diana była rzymską boginią polowania, dziewiczej przyrody i zamieszkujących ją zwierząt. Unikając...

Struktura armii Rzymskiej

Armia rzymska dzieliła sie na dwa główne typy żołnierzy...

Czytaj dalej