Zdetranizowanie Kronosa


Kronos poślubił swą siostrę Reę, której świętym drzewem jest dąb. Matka Ziemia i umierający ojciec Uranos przepowiedzieli mu jednak, że jeden z jego synów pozbawi go tronu. Wobec tego Kronos połykał co roku swe dziecko, które wydawała na świat Rea: najpierw połknął Hestię, potem Demeter, Herę, Hadesa i Posejdona.


Doprowadziło to Reę do wściekłości. Trzeciego syna, Zeusa, urodziła głęboką nocą na górze Lykajon w Arkadii, gdzie żadne stworzenie nie rzuca cienia, wykąpała go w rzece Nedzie i oddała Matce Ziemi. Ta zabrała go do Lyktos na Krecie i ukryła w grocie Dikte na górze Ajgejskiej („Koziej”). Matka Ziemia pozostawiła go tu pod opieką nimfy Adrastei i jej siostry Io. Obie były córkami Melisseusa, który spłodził je z nimfą-kozą Amalteą. Zeus żywił się miodem i razem ze swym bratem mlecznym, kozłem Panem pił mleko Amaltei. Zeus wspominał z wdzięcznością dobroć tych trzech nimf i gdy został władcą wszechświata, umieścił wizerunek Amaltei między gwiazdami jako Koziorożca. Pożyczył także jeden z jej rogów, kształtem przypominający róg krowy, i podarował go córkom Melisseusa. Róg stał się słynną „Cornucopia” - Rogiem Obfitości, napełniającym się zawsze wszelkim jedzeniem i napojami, jakich tylko człowiek zapragnie. Niektórzy jednak utrzymują, że Zeusa wykarmiła maciora, że jeździł na jej grzbiecie, a swą pępowinę zgubił w Omfalion w pobliżu Knossos.


Przy złotej kołysce Zeusa, zawieszonej na gałęzi drzewa (by Kronos nie mógł go znaleźć ani na niebie, ani na ziemi, ani na morzu), stali uzbrojeni kureci, synowie Rei. Uderzali włóczniami o tarcze i głośno pokrzykiwali, zagłuszając płacz Zeusa, aby go Kronos nie posłyszał z daleka. Rea natomiast zawinęła w powijaki kamień i podała go Kronosowi na górze Taumazjon w Arkadii. Kromos połknął zawiniątko, przekonany, że w środku jest dziecię Zeus. Wkrótce jednak dowiedział się prawdy i zaczął ścigać Zeusa, który siebie zamienił w węża, a piastunki swe w niedźwiedzice. Stąd konstelacje Węża i Niedźwiedzic.


Lata młodzieńcze spędził Zeus wśród pasterzy na Idzie Kreteńskiej, mieszkając w jaskini. Gdy doszedł do wieku męskiego, odszukał tytankę Metydę, która mieszkała nad rzeką Oceanem. Za jej poradą odwiedził swą matkę Reę i poprosił ją, by zrobiła go podczaszym Kronosa. Rea chętnie pomogła mu w zemście na Kronosie i dostarczyła emetyku, który Metyda kazała Zeusowi zmieszać z napojem na miodzie podanym Kronosowi. Pociągnąwszy głęboki łyk, Kronos najpierw zwymiotował kamień, a potem starszych braci i siostry Zeusa. Pojawił się cali i z wdzięcznością zaproponowali Zeusowi, by przewodził im w wojnie przeciw tytanom, którzy na swego przywódcę wybrali olbrzymiego Atlasa, Kronos był już bowiem za stary.


Wojna trwała dziesięć lat, w końcu jednak Matka Ziemia przepowiedziała swemu wnukowi, Zeusowi, że zwycięży, jeśli uczyni swymi sojusznikami tych, których Kronos zamknął w Tartarze. W tajemnicy przed wszystkimi dotarł więc Zeus do Kampe, starej strażniczki Tartaru, zabił ją, zabrał jej klucze i wypuściwszy cyklopów i Sturamiennych na wolność nakarmił ich boską strawą i napojami, by nabrali sił. Cyklopi wręczyli wówczas Zeusowi piorun, by miał czym razić wroga. Hades dał mu hełm ciemności, Posejdon zaś trójząb. Następnie trzej bracia odbyli naradę wojenną. Hades po kryjomu zjawił się u Kronosa, by ukraść jego broń, a gdy Posejdon, wygrażając trójzębem, odwrócił uwagę Kronosa, Zeus cisnął w niego piorun. Teraz z kolei trzej Sturamienni chwycili za głazy i zaczęli nimi razić tytanów. Niespodziewany okrzyk kozła-Pana przestraszył tytanów, którzy rzucili się do ucieczki. Bogowie ruszyli za nimi w pościg. Kronos i wszyscy pokonani tytani z wyjątkiem Atlasa #o#tali zesłani na jedną z najdalej na zachód położonych Wysp Brytyjskich albo, jak utrzymują inni, zostali zepchnięci do Tartaru, gdzie ich strzegli Sturamienni. Nigdy już potem nie zakłócali spokoju Hellady. Ich przywódca Atlas otrzymał stosowną karę: musiał dźwigać na swych barkach niebo. Tytanki ze względu na Reę i Metydę oszczędzono.



Zeus osobiście ustawił w Delfach kamień, który zwymiotował Kronos. Stoi on tam nadal, jest namaszczany oliwą i składa się na nim ofiary z pasm nieuprzędzonej wełny.


Niektórzy twierdzą, że Posejdon nie został połknięty i zwymiotowany, lecz że Rea zamiast niego dała Kronosowi źrebię, Posejdona zaś ukryła u koniuchów. Kreteńczycy zaś, którzy, jak wiadomo, są kłamcami, opowiadają, że Zeus rodzi się co roku w tej samej jaskini wśród błyskawic i ognia, i potoków krwi i że co roku umiera i jest chowany.



Źródło:

• Robert Graves - Mity Greckie





Komentarze:

1. W Atenach Kronos, który miał wspólną świątynię z Reą, czczony był jako bóg jęczmienia Sabazjos, dorocznie ścinany w polu i opłakiwany podobnie jak Ozyrys, Lityerses lub Maneros. W czasach jednak, do których odnoszą się te mity, królowi zezwolono już żyć przez Wielki Rok, czyli sto lunacji (trochę ponad 8 lat), i składać zastępczo doroczną ofiarę z chłopca. Stąd obraz Kronosa zjadającego własne dzieci w celu uchronienia się przed zdetronizowaniem. Porfiriusz pisze, że w czasach starożytnych kureci kreteńscy składali Kronosowi w ofierze dzieci.


2. W różnych częściach Grecji składano inne doroczne ofiary. Na Krecie w dorocznych ofiarach człowieka zastępowano koźlęciem, w Tracji - małym byczkiem, eolscy wyznawcy Posejdona składali w ofierze źrebaka, ale w zacofanych okolicach Arkadii jeszcze w czasach chrześcijańskich zjadano obrzędowo małych chłopców. Nie wiadomo, czy obrzęd elejski był kanibalistyczny, czy też wobec tego, że Kronos był tytanem-Krukiem, zwłoki zamordowanej ofiary oddawano na pożarcie świętym krukom.


3. Kureci byli uzbrojonymi towarzyszami świętego króla. Szczęk ich zbroi miał odstraszać złe duchy podczas obrzędowych przedstawień.


4. Zwycięstwo Zeusa w sojuszu ze Sturamiennymi nad tesalskimi tytanami zdaniem Tallosa, historyka z I w. cytowanego przez Tacjana w jego Orędziu do Greków- można datować na 322 lata przed oblężeniem Troi, a więc w 1505 r. przed Chr. Jest to prawdopodobna data rozszerzenia potęgi helleńskiej w Tesalii. Przyznanie suwerennej władzy Zeusowi przypomina podobne wydarzenie w babilońskim poemacie o stworzeniu, kiedy Marduka upoważnili do walki z Tiamat starsi od niego Lahmu i Lahamu.


5. Trzej bracia, Hades, Posejdon i Zeus, przypominają męską trójcę w Wedach - Mitrę Warunę i Indrę, którzy pojawiają się w hetyckim traktacie mniej więcej z 1380 r.p.n.e., ale w tym micie przedstawiają oni bodajże trzy kolejne inwazje helleńskie, znane powszechnie jako jońska, eolska i achajska. Przedhelleńscy wyznawcy bogini - Matki wchłonęli Jończyków, którzy zostali potomstwem Io, ujarzmili Eolów, ale pokonali ich Achajowie. Dawni wodzowie helleńscy, którzy zostali świętymi królami w kulcie dębu i jesionu, przybierali tytuły „Zeusa” i „Posejdona” i pod koniec ustalonego z góry czasu panowania musieli ginąć.


6. Zwycięstwo Achajów położyło kres tradycji ofiar królewskich. Achajowie zaliczyli Zeusa i Posejdona do nieśmiertelnych. Obu przedstawiano z piorunem - toporem kamiennym o dwóch ostrzach, niegdyś atrybutem Rei. W religiach minojskiej i mykeńskiej mężczyznom nie wolno było się nim posługiwać (zob. 131.6). Piorun Posejdona przekształcony został później w trójzębny oścień na ryby, ponieważ główni wyznawcy zostali żeglarzami. Zeus zachował swój piorun jako symbol władzy najwyższej.


7. Dikte i góra Likajon stanowiły starożytne siedziby kultu Zeusa. Na górze Likajon składano prawdopodobnie ofiarę ognia, gdy żadne stworzenie nie rzucało cienia, czyli w południe dnia letniego przesilenia. Pauzaniasz jednak dodaje, że w Etiopu, gdy słońce znajduje się w znaku Raka, ludzie nie rzucają cienia, natomiast na górze Likajon tak jest zawsze. Być może ucieka się do wykrętów: człowiek, który wdarł się na ten teren, musiał zginąć (Aratos, Fenomena, 91), a wiadomo było powszechnie, że zmarli nie mają cienia. Jaskinia Psychro, uważana zazwyczaj za jaskinię Dikte, niesłusznie uchodzi za autentyczną, której dotychczas jeszcze nie odkryto. Omfalion („mały pępek”) każe domyślać się siedziby wyroczni.



Jeśli masz trochę czasu i chciałbyś wesprzeć mnie w utrzymaniu strony CiekawaMitologia.pl, zapraszam do zrzutki:




Więcej:

Zeus

Zeus jest olimpijskim bogiem nieba i grzmotów, królem wszystkich innych bogów i ludzi, a zatem główną...

Posejdon

Posejdon jest gwałtownym i bezlitosnym bogiem morza. Jeden z Dwunastu Olimpijczyków, obawiał się...

Hefajstos

Hefajstos jest bogiem kowali i ognia. Nazywany „niebiańskim rzemieślnikiem”, był także związany z innymi zawodami...

Atena

Nazwa Ateny jest ściśle związana z nazwą miasta Ateny. Starożytni Grecy debatowali, czy otrzymała...

Artemida

Artemida jest olimpijską boginią polowania, księżyca i czystości; z czasem związała się również z porodem i...

Apollo

Apollo był bogiem wielu rzeczy, co czyni go jednym z ważniejszych bogów w mitologii greckiej. Był...

Tajemnice Piramidy Cheopsa

Budowniczowie wyrównali teren, a na jego środku umieścili potężny...

Czytaj dalej

Jowisz

Najwyższe bóstwo rzymskiej religii, potężny Jowisz był bogiem nieba i grzmotów, którego symbolami były dąb...

Neptun

Neptun był rzymskim bogiem wód i mórz, który kontrolował wiatry i burze. Znany również jako Neptunus Equester, był...

Ceres

Rzymska bogini płodności i rolnictwa, była patronką rolników i obrońcą plebejczyków. Była...

Westa

Bogini ogniska i domu, Westa była rzymskim bóstwem, które symbolizowało wiarę, rodzinę i porządek domowy...

Wenus

Wenus była rzymską boginią miłości, opieki matczynej, rozmnażania seksualnego i pożądania erotycznego...

Diana

Diana była rzymską boginią polowania, dziewiczej przyrody i zamieszkujących ją zwierząt. Unikając...

Struktura armii Rzymskiej

Armia rzymska dzieliła sie na dwa główne typy żołnierzy...

Czytaj dalej