Mit o Orfeuszu


Orfeusz, syn króla trackiego Ojagrosa i muzy Kaliope, był najsłynniejszym poetą i muzykiem wszystkich czasów. Apollo podarował mu lirę, a muzy nauczyły go grać na niej, tak że nie tylko czarował dzikie zwierzęta, ale nawet drzewa i skały zmuszał do poruszania się zgodnie z dźwiękiem jego muzyki. W trackiej Zone dotąd jeszcze stoją starożytne górskie dęby w tanecznej pozycji, w której je zostawił.


Powróciwszy z podróży do Egiptu, przyłączył się Orfeusz do Argonautów, z którymi pożeglował do Kolchidy, a muzyka jego pomogła im pokonać wiele przeszkód. Po powrocie poślubił Eurydykę, zwaną przez niektórych Agriope, i osiadł wśród dzikich Kikonów w Tracji.


Pewnego dnia w pobliżu Tempe, w dolinie rzeki Penejos, Eurydyka spotkała Aristajosa, który usiłował ją zgwałcić. Uciekając nastąpiła na węża i zmarła od jego ukąszenia, ale Orfeusz śmiało zstąpił do Tartaru mając nadzieję, że uda mu się ją stamtąd wyprowadzić. Skorzystał z wyjścia znajdującego się w pobliżu Aornon w Tesprotydzie i znalazłszy się na miejscu, nie tylko oczarował swą smutną muzyką przewoźnika Charona, psa Cerbera i trzech sędziów zmarłych, ale nawet na czas pewien zawiesił męczarnie potępionych. Podbił również serce okrutnego Hadesa i uzyskał od niego pozwolenie wyprowadzenia Eurydyki na ziemię. Hades postawił jeden tylko warunek, a mianowicie, że Orfeusz się nie obejrzy, dopóki Eurydyka nie znajdzie się na ziemi. Eurydyka szła za Orfeuszem przez mroczne korytarze, prowadzona dźwiękami jego liry, on zaś obejrzał się dopiero wtedy, gdy dotarł na światło dzienne, w ten sposób stracił ją na zawsze.



Gdy Dionizos dokonał najazdu na Trację, Orfeusz nie oddał mu należnej czci i miast tego wtajemniczał ludzi w święte misteria i tłumaczył Trakom, że obrzędowe morderstwa są rzeczą złą, ci zaś słuchali go z nabożeństwem. Każdego ranka wstawał, by powitać jutrzenkę, na szczycie góry Pangajon nauczając, że Helios, którego nazywał Apollinem, jest największym z bogów. Rozgniewany Dionizos naszczuł na niego menady w macedońskim Dejon. One zaś odczekały, aż ich małżonkowie weszli do świątyni Apollina, w której kapłanem był Orfeusz, porwały broń złożoną na zewnątrz, wdarły się do środka, zabiły swych mężów i rozszarpały Orfeusza na kawałki. Głowę jego wrzuciły do rzeki Hebros, ale popłynęła ona, wciąż śpiewając, do morza, i fale zaniosły ją na wyspę Lesbos.


Zapłakane muzy zebrały szczątki Orfeusza i pochowały je w Leibetrze u stóp Olimpu, gdzie słowiki śpiewają teraz piękniej niż gdziekolwiek na świecie. Menady próbawały zmyć z siebie krew Orfeusza w rzece Helikon, ale bóg rzeki dał nura pod ziemię i znikł pojawiając się prawie o cztery mile dalej pod innym imieniem, Bafyra. W ten sposób uniknął współudziału w morderstwie.


Podobno Orfeusz potępiał wyuzdanie menad i głosił miłość homoseksualną. Afrodyta była więc równie zagniewana, jak i Dionizos. Inni jednak Olimpijczycy nie chcieli usprawiedliwić morderstwa i Dionizos uratował menady, przemieniając je w dęby, które korzeniami wrosły w ziemię. Mężczyźni traccy, którzy uratowali się od masakry, postanowili tatuować swe żony jako ostrzeżenie przed zabójstwem kapłanów, i obyczaj ten przetrwał do naszych czasów.


A oto co się stało z głową Orfeusza. Rzucił się na nią najpierw zazdrosny wąż lemnijski (którego Apollo od razu zamienił w kamień), po czym złożona została w poświęconej Dionizosowi jaskini w Antissie. Tutaj wieszczyła w dzień i w nocy, aż Apollo, widząc, że pustoszeją jego wyrocznie w Delfach, Grynejon i Klaros, przybył na miejsce, stanął nad głową i zawołał: „Przestań wtrącać się do moich spraw. Dosyć już mam ciebie i twojego śpiewu!” . Odtąd głowa zamilkła. Lirę Orfeusza również przeniesiono na Lesbos i złożono w świątyni Apollina, ale za wstawiennictwem muz i Apollina umieszczona została na niebie jako konstelacja.


Niektórzy podają zupełnie inną relację o śmierci Orfeusza. Twierdzą, że zabił go Zeus piorunem za ujawnienie tajemnic boskich. To prawda, że ustanowił misteria apollińskie w Tracji, misteria Hekate na wyspie Eginie i misteria Podziemnej Demeter w Sparcie.



Źródło:

• Robert Graves - Mity Greckie





Komentarze:

1. Głowa Orfeusza przypomina głowę boga olchy Brana, która według Mabinogion śpiewała pięknie na skale w północnej Walii; możliwe jest, że jest to przypowieść o piszczałkach pogrzebowych zrobionych z kory olchy.


2. Zdaniem Diodora z Sycylu Orfeusz posługiwał się trzynastozgłoskowym alfabetem, legenda zaś o tym, że drzewom kazał tańczyć i czarował dzikie zwierzęta, odnosi się zapewne do sekwencji symbolicznych zwierząt i drzew kalendarzowych. Alfabet ten nazywał się Beth-luis-nion od pierwszych trzech spółgłosek. Odpowiadał on alfabetom pelazgijskim i łacińskim, zawierał trzynaście spółgłosek i pięć samogłosek. Kolejność początkowa była następująca: A, B, L, N, O, F, S, H, U, T, C, E, M, G, Ng lub Gn, R, I. Mędrcy irlandzcy przekształcili go w język głuchoniemych. Każda spółgłoska przedstawiała miesiąc złożony z 28 dni w roku trzynastomiesięcznym:
1) 24 grudnia - B - brzoza lub dzika oliwka
2) 21 stycznia - L - dziki jesion
3) 18 lutego - N - jesion
4) 18 marca - F - olcha lub dereń
5) 15 kwietnia - S - wierzba
6) 13 maja - H - głóg lub dzika grusza
7) 10 czerwca - D - dąb lub drzewo terpentynowe
8) 8 lipca - T - jemioła lub dąb kolczasty
9) 5 sierpnia - C - orzech, jabłko, jarzębina lub pigwa
10) 2 września - M - winna latorośl
11) 30 września - G - bluszcz
12) 28 października - Ng albo Gn - trzecina lub kalina
13) 25 listopada - R - bez aptekarski lub mirt


3. Nie znany dotąd kult Słońca jako ojca wszechrzeczy wprowadzony został prawdopodobnie na północnym obszarze Morza Egejskiego przez zbiegłych kapłanów monoteistycznego faraona Akenatona w XIV w. przed Chr. i zaszczepiony na lokalnych kultach. Tym tłumaczyłaby się rzekoma wizyta Orfeusza w Egipcie.



Jeśli masz trochę czasu i chciałbyś wesprzeć mnie w utrzymaniu strony CiekawaMitologia.pl, zapraszam do zrzutki:




Więcej:

Zeus

Zeus jest olimpijskim bogiem nieba i grzmotów, królem wszystkich innych bogów i ludzi, a zatem główną...

Posejdon

Posejdon jest gwałtownym i bezlitosnym bogiem morza. Jeden z Dwunastu Olimpijczyków, obawiał się...

Hefajstos

Hefajstos jest bogiem kowali i ognia. Nazywany „niebiańskim rzemieślnikiem”, był także związany z innymi zawodami...

Atena

Nazwa Ateny jest ściśle związana z nazwą miasta Ateny. Starożytni Grecy debatowali, czy otrzymała...

Artemida

Artemida jest olimpijską boginią polowania, księżyca i czystości; z czasem związała się również z porodem i...

Apollo

Apollo był bogiem wielu rzeczy, co czyni go jednym z ważniejszych bogów w mitologii greckiej. Był...

Tajemnice Piramidy Cheopsa

Budowniczowie wyrównali teren, a na jego środku umieścili potężny...

Czytaj dalej

Jowisz

Najwyższe bóstwo rzymskiej religii, potężny Jowisz był bogiem nieba i grzmotów, którego symbolami były dąb...

Neptun

Neptun był rzymskim bogiem wód i mórz, który kontrolował wiatry i burze. Znany również jako Neptunus Equester, był...

Ceres

Rzymska bogini płodności i rolnictwa, była patronką rolników i obrońcą plebejczyków. Była...

Westa

Bogini ogniska i domu, Westa była rzymskim bóstwem, które symbolizowało wiarę, rodzinę i porządek domowy...

Wenus

Wenus była rzymską boginią miłości, opieki matczynej, rozmnażania seksualnego i pożądania erotycznego...

Diana

Diana była rzymską boginią polowania, dziewiczej przyrody i zamieszkujących ją zwierząt. Unikając...

Struktura armii Rzymskiej

Armia rzymska dzieliła sie na dwa główne typy żołnierzy...

Czytaj dalej